Сібір хандығының астанасы – Искер шойыны Орталық Азияның шәйбанилер тұсындағы қолөнері мен саудасының тарихы бойынша дереккөз ретінде
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2023.1.294.305Кілт сөздер:
Искер қалашығы, археологиялық жәдігерлер, шойын металлографиясы, Бұқар хандығы экономикасы, сауда байланыстарыАңдатпа
Искер қаласы Сібір хандығының бұрынғы астанасының орны болып табылады. XIX ғ. 80- жылдарынан бастау алып, қазіргі таңға дейін жалғасын тапқан Искер қаласын археологиялық зерттеу Сібір хандығы астанасында өмір сүрген тұрғындардың мәдениеті, тұрмысы, шаруашылық қызметі мен сауда байланыстарынан ақпарат беретін ауқымды материалдарды жинақтауға мүмкіндік берді. Искер қаласындағы археологиялық зерттеулер нәтижесінде өндірісі Орта Азия аумағымен локализацияланатын шойыннан жасалған жәдігерлердің ерекше әрі көрнекі тобы табылды. Металлографиялық зерттеулер көрсеткендей шойын құймасы біртекті және кей жағдайларда жекелеген графитизацияланған металл бөліктерінен тұратыны, ақ эвтектикалық шойынның құрылымына ұқсас болып келетіні анықталды. XVI ғ. тарихи деректері және зерттелген металл үлгілеріне жасалған микроқұрылымдық сараптамалар Орта Азияда өз уақыты үшін аса дамыған шойын өндірісі мен шойын металлургиясы болғанын көрсетеді. Тұрғындар тұрмыс пен шаруашылық қызметіне қолданған көптеген бұйымдар көршілес аудандардың нарығына шығарылып отырған. Орта Азияның Сібірмен керуен саудасында әртүрлі маталар басымдықта болды. Сібірден қолданыс аясында көптеген артықшылықтарға ие шойын ыдыстар көптеп сыртқа шығарылатын. Археологиялық қазбалардан табылған шойын ыдыстардың көлемінің аса көп болмауы оған деген ұсыныс пен сұраныстың оптималды тепе-теңдігін байқатады.
Әдебиеттер тізімі
Adamov, A. A. 2018. In: Maslyuzhenko, D. N. et al. (eds.). Tyumenskoe i Sibirskoe khanstva (The Tyumen and Siberian Khanates). Kazan: Kazan University Publ., 176–185 (in Russian).
Babur, Z. M. 2011. Babur-name. Baku: “Nagil Evi” Publ. (in Azerbaijani).
Belenitskiy, A. M. 1940. In: KSIIMK (Brief communications of the Institute of archaeology), 6, 43–47 (in Russian).
Belenitskiy, A. M., Bentovich, I. B., Bolshakov, O. G. 1973. Srednevekovyi gorod Sredney Azii (The medieval city of Central Asia). Leningrad: “Nauka” Publ. (in Russian).
Belich, I. V. 2010. In: Vestnik arheologii, antropologii i etnografii (Bulletin of Archaeology, Anthropology, and Ethnography), 1 (12), 141–153 (in Russian).
Vegman, E. F., Zherebin, B. N., Pokhvisnev, A. N., Kurunov, I. F., Parenkov, A. E., Chernousov, P. I. 2004. Metallurgiya chuguna (Iron Metallurgy). Moscow: “Akademkniga” Publ. (in Russian).
Vilkov, O. N. 1967. Remeslo i torgovlya Zapadnoy Sibiri v XVII veke (Craftsmanship and Trade in Western Siberia in the 17th century). Moscow: “Nauka” Publ. (in Russian).
Ziyaev, K. Z. 1983. Ekonomicheskie svyazi Sredney Azii s Sibiryu v XVI–XVII vv. (Economic relations of Central Asia with Siberia in the 16th-17th Centuries). Tashkent: “FA N” Publ. (in Russian).
Zykov, A. P., Kosintsev, P. A., Trepalov, V. V. 2017. Gorod Sibir – gorodische Isker (istoriko-arheologicheskoye issledovaniye) (The city of Siber – The Isker city-site (historical-archaeological study)). Moscow: “Nauka” Publ. (in Russian).
Istoriya Samarkanda (History of Samarkand). 1969. Vol. 1. Tashkent: “FA N” Publ. (in Russian).
Istoriya Uzbekskoy SSR (History of the Uzbek SSR). 1967. Vol. 1. Tashkent: “FA N” Publ. (in Russian).
Maslyuzhenko, D. N. 2018. In: Maslyuzhenko, D. N. (ed.). Tyumenskoe i Sibirskoe hanstva (The Tyumen and Siberian Khanates). Kazan: Kazan University Publ., 19–24 (in Russian).
Materialy po istorii Uzbekskoy, Tadzhikskoy i Turkmennoy SSR (Materials about Uzbek, Tadzhik and Turkmen SSR history). 1932. 1st Chapter. Moscow: USSR Academy of Sciences (in Russian).
Miller, G. F. 1937. Istoriya Sibiri (The History of Siberia). Moscow; Leningrad: USSR Academy of Sciences (in Russian).
Mukminova, R. G. 1976. Ocherki po istorii remesla v Samarkande i Bukhare v XVI v. (Essays on the history of craftsmanship in Samarkand and Bukhara in the 16th Century). Tashkent: “FA N” Publ. (in Russian).
Mukminova, R. G. 1980. In: Srednevekovyi Vostok. Istoriya, kultura, istochnikovedeniye (Medieval East. History, Culture, Source Study), 190–196 (in Russian).
Mukminova, R. G. 1985. Sotsialnaya differentsiatsiya naseleniya gorodov Uzbekistana (konets XV–XVI vv.) (Social differentiation of of Uzbek’s cities population (Late 15th-16th Centuries)). Tashkent: “FAN” Publ. (in Russian).
Mukminova, R. G. 1986. In: Girs, G. F., Davidovich, E. A., Osmanov, M.-N. O. (eds.). Pamyatniki istorii i literatury Vostoka. Period feodalizma (Monuments of history and literature of the East. Feudal period), 46–52 (in Russian).
Pignatti, V. N. 1915. In: Ezhegodnik Tobolskogo Gubernskogo Muzeya (Yearbook of the Tobolsk Provincial Museum), 26, 13–15 (in Russian).
Ryazanov, S. V. 2010. Chugunoliteynoe proizvodstvo evropeyskoy chasti Zolotoy Ordy (vtoraya polovina XIII–XIV vv.) (Iron casting production in the european part of the Golden Horde (second half of the 13th-14th centuries)): abstract of Thesis Cand. of Hist. sciences. Izhevsk (in Russian).
Sogdiyskie dokumenty s gory Mug. Chteniye, perevod i kommentarii V.A. Livshitsa (Sogdian Documents from Mount Mug. Reading, Translation, and Comments by V.A. Livshits). 1962. Vol. 2. Moscow: “Vostochnaya Literatura” Publ. (in Russian).
Terekhova, N. N. 1974. In: Sovetskaya arheologiya (Soviet Archaeology), 1, 69–78 (in Russian).
Yuldashev, M. Y. 1964. K istorii torgovyh i posolskih svyazey Sredney Azii s Rossiey v XVI–XVII v. (On the history of trade and diplomatic relations between Central Asia and Russia in the 16th-17th Centuries). Tashkent: “Nauka” Publ. (in Russian).
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2023 Зиняков Н.М.
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
