Өзбекстан ескерткіштерінен монументалды қабырға суреттерінің табылуы (IX–XIII ғ. басы). Зерттеу және реставрация
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2024.2.338.349Кілт сөздер:
Мәуереннахр, орта ғасырлар, ислам өнері, қабырға суреті, пигменттер, консервация, реставрация, музейлендіруАңдатпа
Мақала Өзбекстанның археологиялық ескерткіштерінен және онымен іргелес аумақтардан табылған ислам дәуіріндегі монументалды қабырға суреттеріне шолу жасауға және зерттеуге арналған. Қарахан әміршісінің Афрасиабтағы сарайының павильонынан табылған бірегей сюжеттік суреттерді далалық консервациялауға, реставрациялауға және көрмеге дайындауға назар аударылады. Реставрация барысында суретті салу технологиясы зерттеліп, қалпына келтірілген фрагменттерді стационарлық негізге орнатудың үш нұсқасы әзірленді. 500-ден астам фрагменттерден 14 тақырыптық композиция жиналды: жақтаулардағы кейіпкерлердің алғаш рет бейнеленген суреттері, билеуші мен сарай қызметкерлерінің тақтағы көрінісі, жүгірген аңдар мен құстардың тізбегі, эпиграфикасы бар тізбектер, мифологиялық көрініс, құстар бейнеленген медальондар және т.б. Афрасиаб пен Ахсикенттен табылған сюжеттік суреттер бұған дейін өте сирек кездесетін Қараханидтер дәуіріндегі бейнелеу өнері туралы білімімізді кеңейте түспек.
Әдебиеттер тізімі
Аnarbayev, A. 2023. Axsikent arxeologiya parki (Achsikent Archaeological Park). Toshkent: “FAN” Publ. (in Uzbek).
Buryakov, Y. F., Tashkhodjaev, Sh. S. 1975. In: Afrasiab, 4, 10–11 (in Russian).
Weimarn B.V. 1974. Iskusstvo arabskikh stran i Irana v VII–XVIII vv. (Art of Arab countries and Iran in 7t –18th centuries). Мoscow: “Nauka” Publ. (in Russian).
Denike, B. P. 1939. Arkhitekturnyi ornament Sredney Azii (Architectural ornament of Central Asia). Moscow; Leningrad: USSR Academy of Architecture (in Russian).
Inevatkina O.N. 1999. In: Material’naja kul’tura Vostoka (Material culture of the East). M.: “Sputnik” Publ. (in Russian).
Karev Y.V. 2009. In: Vestnik istorii, literatury i iskusstva (Bulletin of History, Literature and Art), 6, 25–-42 (in Russian).
SA SIA. D. 1: Zhukov, V. D. Otchet ob arheologicheskom obsledovanii v 1937 godu dvortsa termezskih praviteley (Report on the archaeological survey in 1937 of the palace of the Termez rulers) (in Russian).
SA SIA. D. 45: Albaum, L. I. Otchet ob arheologicheskih rabotah v Starom Termeze (1980–1981 gg.) (Report on archaeological work in Old Termez (1980–1981)) (in Russian).
Pachos, M. 1967. In Sovetskaya arheologiya (Soviet Archaeology) 1, 29–31 (in Russian).
Pidaev, Sh. R. 1983. In Arkhitektura i stroitelstvo Uzbekistana (Architecture and Construction of Uzbekistan) 11, 8–10 (in Russian).
Pugachenkova, G. A., Rempel, L. I. 1982. Ocherki iskusstva Sredney Azii (Essays on the art of Central Asia). Moscow: “Iskusstvo” Publ. (in Russian).
Rempel, L. I. 1961. Arkhitekturnyi ornament Uzbekistana (Architectural ornament of Uzbekistan). Tashkent: State edition of art literature of the Uzbek SSR (in Russian).
Schlumberger, D. 1978. Lashkari Bazar, une residence royale ghaznevide et ghoride. IA L,Architecture, 18, 61.
Wilkinson, C. 1986. Nishahur. Some Early Islamic Buildings and their Decjration. N.Y.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2024 Марина Аркадьевна Реутова (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
