Қарлұқтар торевтикасы: металл құрамы мен дайындау технологиясын зерттеу
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2024.2.269.279Кілт сөздер:
орта ғасырлар, қарлұқтар, Тараз, Талас алқабы, торевтика, металл құрамы, технология, зергерлік өнер, рентген-флюоресцентті талдау, оптикалық микроскопияАңдатпа
Орта ғасырлардағы торевтиканың әлеуметтік маңыздылығы жоғары болғандықтан, өткен дәуірлер мәдениетінің маңызды элементтерінің қатарына жатады. Оны зерттеудегі алдыңғы қатарлы бағыттардың бірі – металл құрамы мен дайындау техникасын зерттеу. Ж.Е. Смаилов жетекшілік еткен археологиялық экспедиция жасағының 2015–2017 жылдар аралығында Тараз қаласынан тапқан торевтика заттары зерттеу кезінде дереккөздер базасы ретінде пайдаланылды. Киімнің бөлшектері, ат әбзелдері, тұрмыстық бұйымдар түріндегі әртүрлі металдардан жасалған заттар анықталды. Қорытпалардың элементтік құрамы рентген- флюоресцентті талдау әдісі арқылы анықталды. Технологиялық талдау оптикалық микроскопияны қолдану арқылы жүзеге асырылды. Олжалардың басым бөлігі әртүрлі қола құрамынан жасалған бұйымдар екені белгілі болды. Сондай-ақ жоғары сынамалы күміс пен алтын секілді бағалы металдардан жасалған бұйымдар да кездеседі. Өңдеудің соғу, бедерлеу, кесу, дәнекерлеу, нақыштау, қаралау, майыстыру, ою, тегістеу, безендіру тәрізді әдістері айқындалды.
Әдебиеттер тізімі
Baipakov, K. M., Goryacheva, V. D. 1999. In: Brykina G. A. (ed.). Srednyaya Aziya i Dalniy Vostok v epohu srednevekov’ya. Srednyaya Aziya v rannemsrednevekov’e (Central Asia and the Far East in the Middle Ages. Central Asia in the early Middle Ages). Moscow: “Nauka” Publ., 151–163 (in Russian).
Beisenov, A. Z., Shablavina, E. A. 2015. In Vestnik Tomskogo gosudarstvennogo universiteta (Bulletin of Tomsk State University) 4 (36), 105–112 (in Russian).
Bubnova, M. A. 1963. In: Kozhemyako, P. N. (ed.). Arheologicheskie pamyatniki Talasskoi doliny (Archaeological sites of the Talas valley). Frunze: Kyrgyz SSR Academy of Sciences, 225–262 (in Russian).
Gorbunova, T. G., Tishkin, A. A., Khavrin, S. V. 2009. Srednevekovye ukrasheniya konskogo snaryazheniya na Altae: morfologicheskii analiz, tehnologii izgotovleniya, sostav splavov (Medieval decorations of horse equipment in Altai: morphological analysis, manufacturing technique and alloy composition). Barnaul: “Azbuka” Publ. (in Russian).
Grudochko, I. V., Blinov, I. А., Khvorov, P. B., Botalov, S. G. 2015. In Bulletin of South Ural State University. Series “Social Sciences and Humanities” vol. 15, 1, 19–24 (in Russian).
Konkova, L. V., Korol, G. G. 2005. In: Merpert, N. Ya. (ed.). Arheologiya Yuzhnoi Sibiri: idei, metody, otkrytiya (Archeology of Southern Siberia: ideas, methods, discoveries). Krasnoyarsk: Krasnoyarsk State pedagogical University named after V. P. Astafiev, 19–123 (in Russian).
Kochnev, B. D. 2006. Numizmaticheskaya istoriya Karahanidskogo kaganata (991–1209) (Numismatic history of the Karakhanid Khaganat (991–1209)). Part 1. Moscow: “Sofia” Publ. (in Russian).
Margulan, A. Kh. 2001. Sochineniya (Essays) / Margulan, D. A., Margulan, D. (comp.). Vol. 2. Almaty: “Daik-Press” Publ. (in Russian).
Torgoev, A. I., Akhmedov, I. R. (eds.). 2016. Puteshestvie Ibn Fadlana: Volzhskiy put ot Bagdada do Bulgara (Ibn Fadlan’s journey: The Volga route from Baghdad to Bulgar). Moscow: “Marjani” Publ. (in Russian).
Senigova T. V. 1972. Srednevekovyi Taraz (Medieval Taraz). Alma-Ata: “Nauka” Publ. (in Russian).
Tairov, A. D., Beisenov, A. Z., Zaikov, V. V., Zaikova, E. V., Blinov, I. A. 2015. In: Beisenov, A. Z. (ed.). Sakskaya kultura Saryarki v kontekste izucheniya etnosotsiokulturnyh protsessov stepnoy Evrazii (Saka culture of Saryarka in the context of studying ethnosociocultural processes of steppe Eurasia). Almaty: Margulan Institute of Archaeology; “Begazy-Tasmola” Publ., 320–335 (in Russian).
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2024 Жуман Егинбаевич Смаилов, Бакыт Мулдашевна Хасенова, Рустем Турарбекович Дарменов, Елена Константиновна Тушева (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
