Алтын Орда дәуіріндегі Оңтүстік Арал өңірінің сыры жоқ ыдыс-аяқ керамикасының ою-өрнегі
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2024.2.86.99Кілт сөздер:
археология, Алтын Орда, Оңтүстік Арал өңірі, асханалық ыдыс, өрнек, тостаған, табақ, құмыраАңдатпа
Мақалада Алтын Орда дәуіріне жататын Оңтүстік Арал қалаларындағы археологиялық қазба жұмыстары кезінде табылған сыры жоқ ыдыс-аяқ керамикасының ою-өрнек мотивтері қарастырылған. Негізінен Миздахкан, Жампыққала, Пулжай қалаларының кварталдарынан және Әмудария атырауының сол жағалауындағы басқа да ескерткіштерден табылған ыдыс-аяқтар мен салтанатты ыдыстар сипатталған. Ыдыс-аяқ өрнектері геометриялық, өсімдік, өсімдік-геометриялық және зооморфтық өрнектерге бөлінген. Алтын Орда дәуіріндегі ыдыстардың ою-өрнектеріне негіз болған терең мағына мен мотивтерді талдауға әрекет жасалды. Оңтүстік Арал өңірі ыдыс-аяқтарының ою-өрнегі Орталық Азияның басқа аймақтарындағы материалдық жәдігерлермен және этнографиялық деректермен салыстырылады. Бұл дәуірдегі сырланбаған ыдыс-аяқ керамикасы алдыңғы дәуірмен салыстырғанда айтарлықтай өзгерістерге ұшыраған, сапасы жағынан жақсарған, десе де белгілі бір сабақтастық байқалады.
Әдебиеттер тізімі
Bogoslovskaya, I. V. 2019. Karakalpakskiy ornament: obraz i smysl (Karakalpak ornament: image and meaning). Almaty: IICAS (in Russian).
Brusenko, L. B. 1986. Glazurovannaya keramika Chacha IX–XII vekov (Glazed ceramics of Chach 9th–12th centuries). Tashkent: “Fan” Publ. (in Russian).
Vakturskaia, N. N. 1959. In: Tolstov, S. P., Vorob’eva, M. G. (eds.). Keramika Khorezma (Khwarezm Ceramics). Moscow: “Nauka” Publ., 261–342 (in Russian).
Vishnevskaya, N. Yu. 2001. Remeslennye izdeliia Dzhigerbenta (IV v. do n.e – nachalo XIII v. n. e.) (Jigerbent Handicrafts (4th century BC – Early 13th Century AD).). Moscow: “Vostochnaia literature” Publ. (in Russian).
Dospanov, O. T. 1992. Zhampyққala ortaəsirleresteligi (Medieval site Jampyk-Kala). Nukus (in Karakalpak).
Yekimova, V. V. 1959. In: Tolstov, S. P., Vorob’eva, M. G. (eds.). Keramika Khorezma (Khwarezm Ceramics). Moscow: “Nauka” Publ., 343–378 (in Russian).
Zhdanko, T. A. 1950. In: Tolstov, S. P. (ed.). Ocherki istoricheskoy etnografii karakalpakov. Rodoplemennaya struktura i rasseleniye v XIX –nachale XX veka (Essays on the historical ethnography of the Karakalpaks. Tribal structure and settlement in the 11th – early 20th century). Moscow; Leningrad (in Russian).
Zhdanko, T. A. 1958. In: Tolstov, S. P. (ed.). Trudy Khorezmskoy arkheologo-etnograficheskoy ekspeditsii (Proceedings of the Khwarezm Archaeological and Ethnographic Expedition). Vol. 3. Moscow: “Nauka” Publ., 373–410 (in Russian).
Iskanderova, A. D., Saypov, S. T. 2022. In: Рovolzhskaya arkheologiya (The Volga river Region Archaeology), 4 (42), 126–136 (in Russian).
Kdyrniyazov, M.-Sh. 1989. Materialnaya kultura gorodov Khorezma XIII–XIV vv. (Material culture of the cities of Khwarezm in the 13th–14th centuries). Nukus: “Karakalpakstan” Publ. (in Russian).
Kdyrniyazov, M. Sh. 2015. Kultura Khorezma v XIII–XIV vv. (Culture of Khorezm in the 13th–14th centuries). Samarkand: “Zarafshon” Publ. (in Russian).
Kdyrniyazov, M. Sh., Kdyrniyazo, O. Sh. 2010. In. Izvestiya NAN Respubliki Kazahstan. Seriya obshchestvennyh nauk (News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. A series of social sciences), 1, 133–140 (in Russian).
Nerazik, E. E. 1976. In: Tolstov, S. P. (ed.). Selskoe zhilishhe v Xorezme (I–XIV vv.) (Rural dwelling in Khwarezm (1st–14th centuries). Moscow: “Nauka” Publ. (in Russian).
Pavlovskaya, L. P. 1982. In: Kamalov, S. K. (ed.). Arkheologiya Priaral’ya (Archaeology of the Aral Sea region), 1. Tashkent: “Fan” Publ., 122–125 (in Russian).
Panina, E`. L., Volkov, I. V. 2000. In: Inevatkina, O. N. (ed.). Srednyaya Aziya: Arkheologiya. Istoriya. Kultura (Central Asia: Archaeology. History. Culture). Moscow: “Peresvet” Publ., 89–91 (in Russian).
Peshhereva, E. M. 1959. In: Goncharnoe proizvodstvo Sredney Azii (Pottery production in Central Asia). Moscow; Leningrad: USSR Academy of Sciences (in Russian).
Poluboyarinova, M. D. 1980. Srednevekovye drevnosti evraziyskikh stepey (Medieval Antiquities of the Eurasian Steppes). Moscow: “Nauka”, 165–212 (in Russian).
Saipov, S. T. 2022. Unglazed pottery of medieval Khorezm: Abstract of thesis … PhD (History). Tashkent (in Russian).
Snesarev, G. P. 1972. In Sovetskaya etnografiya (Soviet ethnography) 1, 166–177 (in Russian).
Turebekov, M. T. 2003. In: Khozhaniyazov, G. Kh., Zhakson, S., Betts, A. (eds.). Arkheologiya Priaral’ya (Archaeology of the Aral Sea region), VI. Nukus, 67–79 (in Russian).
Shishkina, G. V. 1979. Glazurovannaya keramika Sogda (vtoraya polovina VIII – nachalo XIII vv.) (Glazed ceramics of Sogd (second half of the 8th – early 13th centuries). Tashkent: “FAN” Publ. (in Russian).
Yakubovich, A. Yu. 1930. In Izvestiia Gosudarstvennoi Akademii istorii materialnoi kultury (Bulletin of the State Academy for the History of Material Culture) 8, 12–25 (in Russian).
Fyodorov-Davydov G. A. 1984. The culture of Golden Horde cities. Oxford (in Еnglish).
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2024 Садулла Турсынбаевич Сайпов (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
