Ежелгі және ортағасырлық Қандымтөбе ескерткіштер кешені
(2022–2023 жж. зерттеу материалдары бойынша)
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2024.2.37.52Кілт сөздер:
археология, ІХ–ХІІ ғғ., қоныс, Қандымтөбе төрткүлі, керуен сарай, қазба, керамика, археозоология, малшаруашылығыАңдатпа
Мақалада Қаратаудың Күйік тау жотасының теріскей бетіндегі жазықтықта (Аса өзені алқабы) орналасқан, ежелгі дәуірге жататын қоныс пен ортағасырлық екі төрткүлден тұратын Қандымтөбе ескерткіштер кешеніне жүргізілген археологиялық барлау және қазба жұмыстарының нәтижесінде алынған материалдар ғылыми айналымға енгізіледі. Барлау және қазба жұмыстарының мақсаты – аталған ескерткіштер кешенінің хронологиясын, топографиясын және атқарған қызметін анықтау. Кешенге жүргізілген барлау жұмыстарынан табылған материалдар ары қарай зерттеуді жалғастыруға ықпал етті. Қандымтөбе-2 төрткүліне жүргізілген қазба жұмыстары кезінде төрткүлдің қалың қабырғасының сыртынан бір бөлме толық ашылып, төрткүл мен бөлменің сыртқы қабырғалары анықталды. Зерттеу жұмыстарының нәтижелері бойынша қоныстың қаңлы дәуіріне жататындығы, ал төрткүлдер ІХ–ХІІ ғғ. Күйік асуы алдында керуен сарай қызметін атқарғандығы белгілі болды. Зерттеу жұмыстары кезінде кешеннен асүйлік, асханалық, шаруашылық-тұрмыстық және құрылыста пайдаланылған керамикалық бұйымдар анықталды. Қоныстан табылған керамикаға жүргізілген салыстырмалы талдау б.д. І–IV ғғ., ал төрткүлдердің керамикасына жүргізілген зерттеулер ІХ–ХII ғғ. жататындығын айғақтады. Археозоологиялық зерттеулер төрткүлде үй жануарларының барлық түрі болғанын көрсетіп отыр. Қой мен ешкі әртүрлі жаста сойылған, ал ірі қаралар тек ересек шағында ет ретінде пайдаланылған.
Әдебиеттер тізімі
Akylbek, S. Sh. 2010. In: Akylbek, S. Sh. (ed). Zhambul oblysy tarikh zhane madeniet eskertkishterinin Zhinagy. Zhambul audany (The official list of historical and cultural monuments of the Jambul region. Zhambyl district). Almaty: Directorate for the protection and restoration of historical and cultural monuments (in Kazakh).
Akymbek, E. S., Taleev, D.A., Shagirbayev, M. S. 2023. In Otan tarıhy, 1 (26), 173–189 (in Kazakh).
Akymbek, E. S., Shagirbayev, M. S., Nurgali, N. B. 2023. In Kazakstan arheologiasy (Kazakhstan Archeology), 2 (20), 186–202 (in Kazakh).
Akymbek, E. S., Shagirbayev, M. S., Nurgali, N. B. 2022а. In: Onggaruly, A. et al. (eds.). Euraziya dalasy arheologiyasy V halykaralyk kongresіnіn materialdary (Materials of the 5thInternational Congress of Archaeology of the Eurasian steppe). In 5 vol. Vol. 3. Almaty; Turkistan: Margulan Institute of Archaeology, 157–168 (in Kazakh).
Akymbek, E. S., Shagirbayev, M. S., Nurgali, N. B. 2022б. In: Zhumatayev, R. S. (ed). XIV Orazbaevskie chteniya (14th Orazbayev Readings). Almaty: “Kazakh University” Publ., 22–43 (in Kazakh).
Alipcheev, I. S., Baybosynov, K. 1982. Svod pamyatnikov istorii i kultury Dzhambulskoy oblasti (The official list of historical and cultural monuments of the Jambul region). Jambul: Regional printing house (in Russian).
Akhrarov, I. 1965. In: Lunin, B. V. (ed). Istoriya materialnoy kultury Uzbekistana (History of material culture of Uzbekistan), 7, 147–152 (in Russian).
Baipakov, K. M. 1986. Srednevekovaya gorodskaya kultura Yuzhnogo Kazakhstana i Semirechya (VI – nachalo XIII v. (Medieval urban culture of Southern Kazakhstan and Semirechye (6th – early 13th century)). Alma-Ata: “Nauka” Publ. (in Russian).
Barthold, V. V. 1897. Otchet o poezdke v Srednyuyu Aziyu s nauchnoy tseliyu 1893–1894 gg. (Report on a trip to Central Asia for scientific purposes 1893–1894). St. Peterburg: “Tipografiya Imperatorskoy Akademii nauk” Publ. (in Russian).
Bartold, V. V. 1966. In: Masson, M. E. (ed). Sochineniya (Essays). Vol. IV. Moscow: “Nauka” Publ. (in Russian).
Bekseitov, G. T., Akymbek E. Sh., Ospanov, E. B., Sataeva, B. E. In: Omarov, G. K. (ed). XI Orazbaevskie chteniya (11th Orazbayev Readings). Almaty: “Kazakh University” Publ., 233–243 (in Kazakh).
Bernshtam, A. N. 1941. Pamyatniki stariny Talasskoy doliny. Istoriko-arheoologicheskiy ocherk (Ancient monuments of the Talas valley. Historical and archaeological essay). Alma-Ata: “Kazakh united publishing house” (in Russian).
Volin, S. 1960. In: Trudy Instituta Istorii, Arheologii i Etnografii (Proceedings of the Institute of History, Archaeology and Ethnography). Alma-Ata: Kazakh SSR Academy of Sciences (in Russian).
Baipakov, K. M. (ed.). 2010. Zhambul oblysy tarikh zhane madeniet eskertkishterinin Zhinagy. Zhambul audany (The official list of historical and cultural monuments of the Jambul region. Zhambyl district). Almaty: Directorate for the protection and restoration of historical and cultural monuments (in Kazakh).
Ybyraiym, A., Zhanabekov, A., Rysbergenov, K. et al. (compl.). 2011. Kazak adebi tilinin sozdigi (Dictionary of the Kazakh literary language). Almaty (in Kazakh).
SA MIA CS MSHE RK. D. 39: Patsevich, G. I. 1940. Arheologicheskie pamyatniki mezhdurech’ya Talas–Arys’ (po drevnim karavannym putyam ot Taraza do Ispijaba) (Archaeological sites of the Talas–Arys interfluve (along the ancient caravan routes from Taraz to Ispijab)) (in Russian).
Maximova, A. G., Mershchiev, M. S., Weinberg, B. I., Levina, L. M. 1968. Drevnosti Chardary (Arheologicheskie issledovaniya v zone Chardarinskogo vodohranilischa) (Antiquities of Chardara (Archaeological research in the area of the Chardara reservoir)). Alma-Ata: “Nauka” Publ. (in Russian).
Patsevich, G. I. 1939. In: Izvestiya AN KazSSR. Seriya arheologicheskaya (Izvestia of the Academy of Sciences of the Kazakh SSR. Archaeological series), 1, 92–97 (in Russian).
Eleuov, M., Bahtybayev, M. M. (compl.). 2011. Protokoly zasedaniy i soobshcheniy chlenov Turkestanskogo kruzhka lyubiteley arheologii (Protocols of meetings and reports of members of the Turkistan circle of archaeology amateurs).Turkistan: “Turan” Publ. (in Russian).
Taleev, D. А., Torbekov, E. S. 2020. In: Kazakstan arheologiasy (Kazakhstan Archeology), 2 (28), 50–64 (in Kazakh).
Silver, I. A. 1969. In: Science in Archaelogy. Basic books, Inc., Publishers. New York, 250–268 (in English).
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2024 Ералы Шардарбекулы Акымбек, Мамбет Сапарбекович Шагырбаев, Несипбай Бекболатулы Нургали, Расул Куатулы Абир (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
