Алматы және Жетісу облыстары аумағында ХХ ғ. 30 жылдарынан бастап жүргізілген археологиялық зерттеулер тарихынан
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2024.1.20.31Кілт сөздер:
Жетісу, А.Н. Бернштам, К.А. Ақышев, елді мекен, экспедицияАңдатпа
Мақала Алматы және Жетісу облыстары аумағында орналасқан археологиялық ескерткіштердің зерттелу тарихына арналады. ХХғ. 30 жылдарынан бастап тәуелсіздіктің алғашқы жылдарына дейінгі осы аумақ ескерткіштері туралы зерттеушілер жинақтаған материалдар жүйеленіп ұсынылды. Осы уақыт аралығында екі облыс аумағынан қола дәуірінен орта ғасырға дейінгі ежелгі ескерткіштер ашылып, кейбірі зерттелді. Жетісу және Іле археологиялық экспедицияларының архив қорларында сақталған есептері қарастырылды. Аталған өлкенің ежелгі және орта ғасырлық тарихы бойынша білімнің негізін құрайтын, әрі Жетісудағы сақ дәуірі ескерткіштерін кезеңдеудің бастамасы болған А.Н. Бернштам, К.А. Ақышев, Г.А. Кушаев, Е.И. Агеева, К.М. Байпақов секілді көрнекті ғалымдардың ізденістеріне ерекше көңіл аударылды. Осы жылдары алғаш рет әлемдік деңгейде ғалымдар Жетісудың бай және өзіндік сақ мәдениетімен кеңінен танысты. К.А. Ақышев ашқан Бесшатыр обасы Алтайдағы Пазырық және Башадар обалары, Солтүстік Қара теңіз маңындағы сақ обалары секілді атақты ескерткіштер қатарынан орын алды. Б.д.д. XII–X ғғ. жататын Мыңшұқыр обасынан табылған сырғалардағы жылқылардың алтын құймасы қола дәуірінің өзінде ақ металл технологиясының жоғары деңгейде дамығандығын және аң стилінде жоғары дәрежедегі шығармашылық образдарды құруға дайын болғандығын көрсететін факт болды. Отырықшы мәдениет ошақтарының да көптеп табылуы осы аумақ туралы ғылыми көзқарастың түбегейлі өзгеруіне әсер етті. Мақалада сонымен қатар, Алматы және Жетісу облыстарының тарихи маңызын терең түсінуге көмектесетін ашылымдар мен әдістемелік өзгерістер талқыланды.
Әдебиеттер тізімі
Ageeva, E. I. 1960. In KSIIMK (Brief communications of the Institute for the History of Material Culture) 80, 65–67 (in Russian).
Akishev, K. A. 1960. In: Chokin, S. C. (ed.). Nauka Sovetskogo Kazahstana 1920–1960 gg (Science of Soviet Kazakhstan in 1920–1960). Alma-Ata: KazSSR Academy of Sciences, 5–13 (in Russian).
Akishev, K. A. 1967. In Sovetskaya arheologiya (Soviet archaeology) 4, 76–78 (in Russian).
Akishev, K. A. 1978. Kurgan Issyk. Iskusstvo sakov Kazahstana (Issyk Kurgan. The Art of Saks in Kazakhstan). Moscow: “Iskusstvo” Publ. (in Russian).
Akishev, K. A., Kushaev, G. A. 1963. Drevnyaya kultura sakov i usunej doliny reki Ili (Ancient culture of the Sakа and Usuns of the Ili River Valley). Alma-Ata: KazSSR Academy of Sciences (Russian).
Baipakov, K. M., Savelyeva, T. V. 2004. Drevnie sokrovischa Almaty i Zhetisu (Ancient treasures of Almaty and Zhetisu). Almaty: “Credo” Publ. (in Russian)
Baipakov, K. M., Savelyeva, T. V, Chang, K. 2005. Srednevekovye goroda i poseleniya severo-vostochnogo Zhetisu (Mediaeval cities and settlements of north-east Zhetisu).Almaty: Margulan Institute of Archaeology (in Russian).
Baipakov, K. M. 2008. Poseleniya sakov i usunej na territorii Zhetisu i Almaty (Settlements of Saki and Uysuns in the territory of Zhetisu and Almaty). Almaty: “Credo” Publ. (in Russian).
Baipakov, K. M. 2013. Drevnyaya i srednevekovaya urbanizatsiya Kazahstana (po materialam issledovaniy Yuzhno- Kazahstanskoi arheologicheskoi ekspedicii) (Ancient and mediaeval urbanisation of Kazakhstan (by the research material from archaeological expedition in South Kazakhstan)). Book 2. Almaty: Margulan Institute of Archaeology (in Russian).
Bernshtam, A. N. 1946. In: KSIIMK (Brief communications on reports and field studies of the Institute for the History of Material Culture) 12, 116–118 (in Russian).
Bernshtam, A. N.1948. Proshloe raiyona Alma-Ata. Istoriko-arheologicheskiy ocherk (Past of the Alma-Ata neighbourhood. Historical- archaeological article). Alma-Ata: KazSSR Academy of Sciences (in Russian).
Bernshtam, A. N. 1948а. In Izvestiya AN KazSSR. Seriya arheologicheskaya (News of the Kazakh SSR Academy of Science, Archaeological series) 1, 79–91 (in Russian).
Grigor’ev, F. P. 2011. In: Maryashev, A. N., Motov, Y. A. (eds.). Istoriya i arheologiya Semirech’ya (History and archaeology of Semirechye) 4. Almaty, 15–27 (in Russian).
Grigor’ev, F. P. 2017. In: Goryachev, A. A. (ed.). Istoriya i arheologiya Semirech’ya (History and archaeology of Semirechye) 5. Almaty, 190–210 (in Russian).
Grigor’ev, F. P. 2024. In: Goryachev, A. A. (ed.). Istoriya i arheologiya Semirech’ya (History and archaeology of Semirechye) 8, 5–21 (in Russian).
In: Baipakov, K. M. (ed.). 2006. Istoriya Almaty s drevnejshih vremen do sovremennosti (History of Almaty from ancient to nowadays). In 2 vol. Almaty: “Credo” Publ. (in Russian).
SA MIA CS MSHE. D. 195: Bernshtam A.N. Dnevnik Talasskoy arkheologicheskoy ekspeditsii 1936 goda. (Diary of the Talas archaeological expedition of 1936). 1936 (in Russian).
SA MIA CS MSHE. D. 305: Akishev K.A. Otchet o rabote Iliyskoy arkheologicheskoy ekspeditsii 1954 g. (Report on the work of the Ili archaeological expedition, 1954). 1954 (in Russian).
SA MIA CS MSHE. D. 376: Otchet o polevoy praktike po arkheologii so studentami AGPI imeni Abaya v 1955 godu (Report on field practice in archaeology with students of Abay State Pedagogical Institute in 1955). 1955 (in Russian).
SA MIA CS MSHE. D. 924: Otchet o nauchno-issledovatelskoy rabote otdela arkheologii za 1964 god (Report on the research work of the department of archaeology for 1964). 1964 (in Russian).
SA MIA CS MSHE. D. 940: Nurmukhanbetov B. Dnevnik Kegenskogo otryada SAE-64 (raskopki mogilnikov Aktas II, III) (Diary of the Kegen team, Central Asian Expedition of 1964 (excavations of the Aktas II, III burial grounds)). 1964 (in Russian).
SA MIA CS MSHE. D. 1811: Akishev A.K. et al. Otchety o rabote Semirechenskoy arkheologicheskoy ekspeditsii i otryadov za 1980 g. (Reports on the work of the Semirechenskaya archaeological expedition and teams for 1980). 1980 (in Russian).
SA MIA CS MSHE. D. 949: Kushaev G.A. Dnevnik № 1 AO SAE 64g. (raskopy mogilnikov Kapal, Arasan I, Baskhan I, Alakul I, urochische Onagash). (Diary No. 1 of the Semirechenskaya Archaeological Expedition, 1964 (excavations of the Kapal, Arasan I, Baskhan I, Alakol I burial grounds, Onagash site). 1964 (in Russian).
Mar’yashev, A. N., Goryachev, A. A. 1993. In Rossiyskaya arheologiya (Russian archaeology), 1, 5–11 (in Russian).
Manuscript Archive of the Institute for the History of Material Culture, Russian Academy of Sciences. Fund No. 2. File 56: Lichnoe delo starshogo nauchnogo sotrudnika A.N. Bernshtama. (Personal file of senior researcher A.N. Bernshtam). (in Russian).
Samashev, Z., Grigor’ev, F., Jumabekova, G. S. 2005. Drevnosti Almaty (Antiquities of Almaty). Almaty: “Arheologiya” Publ. (in Russian).
Samashev, Z. S., Jumabekova, G. S., Nurpeisov, M., Chotbaev, A. 2006. Drevnosti Almaty: Kurgany Boraldaya (Antiquities of Almaty: Boralday Kurgan). Almaty: “Arheologiya” Publ. (in Russian).
Svod pamyatnikov istorii i kultury goroda Almaty (The vault of history of monuments and culture of the Almaty city). 2006. Almaty: “Kazakh encyclopedia” Publ. (in Russian).
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2024 Айгерим Есимкановна Айтбаева (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
