Пеньки 2 тұрағының энеолиттік керамикасын техника-технологиялық талдау
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2024.2.220.235Кілт сөздер:
археология, Солтүстік-Шығыс Қазақстан, Пеньки-2 тұрағы, энеолит дәуірі, технологиялық талдауАңдатпа
Мақалада Солтүстік-Шығыс Қазақстандағы энеолит дәуіріне жататын Пеньки 2 тұрағына тиесілі керамиканы А.А. Бобринский әзірлеген ежелгі қыш өндірісін тарихи-мәдени зерттеу тәсілімен техника-технологиялық талдау нәтижелері ұсынылған. Керамиканы зерттеу Пеньки 2 тұрағы тұрғындарының қыш өндірісіндегі мәдени дәстүрлерді анықтауға, осы ескерткішті қалдырған тұрғындардың біртектілік дәрежесін анықтауға бағытталған. Осылайша, қыш ыдыстардың жасалу технологиясын зерттеу нәтижесінде қыш жасаушылардың тұрмыста орташа және қатты күйдірілген, орташа деңгейде темір қосылған саздарды қолданғаны анықталды. Қыш жасау үшін дайындалған қоспаларды зерттеу арқылы «саз+мамық+органикалық ерітінді» қоспаларының бірыңғай құрамы және ою-өрнек элементтерінің (өрнекті және шеңберлі), өрнектер (толқын, ирек және ромб) мен нақыштардың біркелкілігін негізге ала отырып, осы тұрақта мекендеген тұрғындардың біртекті болғандығы белгілі болды. Бұл материалды салыстыру Новоильинка III, Новоильинка VI және Венгерово 3 қоныстарының керамикалық кешендерімен және Барабы орманды даласының «тарақ тәрізді және шұңқырлы өрнектер қауымына» жататын Старый Московский тракт-5 қонысының бір қыш ыдыстар тобымен жоғары мәдени жақындықтың бар екенін анықтауға мүмкіндік берді.
Әдебиеттер тізімі
Ageeva, E. I., Maksimova, A. G. 1959. In: Trudy Instituta istorii, arheologii i etnografii Akademii nauk KazSSR. T. 7. Arheologiya (Proceedings of the Institute of History, Archaeology and Ethnography of the KazSSR Academy of Sciences. Vol. 7. Archaeology) 32–58 (in Russian).
Bobrinskiy, A. A. 1978. Goncharstvo Vostochnoy Evropy. Istochniki i metody izucheniya (Pottery of Eastern Europe. Sources and methods of study). Moscow: “Nauka” Publ. (in Russian).
Bobrinskiy, A. A. 1999. In: Bobrinskiy, A. A. (ed.) Aktualnye problemy izucheniya drevnego goncharstva (kollektivnaya monografiya) (Current problems in the study of ancient pottery (collective monography)). Samara: Samara State Pedagogical University, 5–109 (in Russian).
Vasilieva, I. N., Salugina, N. P. 2013. In: Agapov, S. A. (ed.). Eksperimentalnaya arheologiya. Vzglyad v XXI vek (Experimental archaeology. A look into the 21st century). Ulyanovsk: “Pechatnyi dvor” Publ., 57–89 (in Russian).
Volkova, Ye. V. 1996. Goncharstvo fat’yanovskikh plemen (Pottery of the Fatyanovo tribes). Moscow:“Nauka” Publ. (in Russian).
Volkova, E. V., Tsetlin, Yu. B. 2016. In Kratkie soobshcheniya Instituta arheologii (Brief Communications of the Institute of Archaeology) 245, 254–264 (in Russian).
Kazdym, A. A., Lopatina, O. A. 2010. In: Tsetlin, J. B., Salugina, N. P., Vasilieva, I. N. (eds.). Drevnee goncharstvo: itogi i perspektivy izucheniya (Ancient pottery: results and prospects of study). Moscow: Institute of Archaeology RAS, 46–57 (in Russian).
Kiryushin, K. Yu. 2014. In: Baitanayev, B. A. (ed.). Margulanovskiye chteniya–2014 (Margulan Readings–2014). Almaty; Pavlodar: “EKO” Publ., 53–61 (in Russian).
Kiryushin, K. Yu. 2015. In Archaeology, ethnography and anthropology of Eurasia 1 (61), 25–36 (in Russian).
Merts, V. K. 2006. In Vestnik KazNU. Ser. Istoricheskaya (Journal of History) 2 (41), 147–153 (in Russian).
Merts, V. K. 2010. In: Askarov, A. A. Svod pamyatnikov istorii i kultury Respubliki Kazakhstan. Pavlodarskaya oblast (The official list of historical and cultural monuments of the Republic of Kazakhstan. Pavlodar region). Almaty: “Aruna” Publ. (in Russian).
Molodin, V. I., Nechepurenko, N. Y. 1976. In Izvestiya laboratorii arkheologicheskikh issledovaniy (News of the Laboratory of Archaeological Research) 7, 91–98 (in Russian).
Rakhimzhanova, S. Zh. 2015. In Samarskiy nauchnyy vestnik (Samara Scientific Bulletin) 4 (13), 34–40 (in Russian).
Rakhimzhanova, S. Zh. 2018. Keramicheskiye traditsii v epokhu eneolita–ranney bronzy na territorii stepnogo Ob’-Irtyshskogo mezhdurech’ya (Ceramic traditions in the Chalcolithic-Early Bronze Age on the territory of the steppe Ob-Irtysh interfluves). Thesis Candidate of Historical Sciences. Barnaul (in Russian).
Rakhimzhanova, S. Zh., Kiryushin K. Yu. 2015. In: Tishkin, A. A. (ed.). Arkheologiya Zapadnoy Sibiri i Altaya: opyt mezhdistsiplinarnykh issledovaniy (Archaeology of Western Siberia and Altai: experience of interdisciplinary research). Barnaul: Altai State University, 407–413 (in Russian).
Stepanova, N. F. 2010. In: Tsetlin, Y. B., Salugina, N. P., Vasilieva, I. N. (eds.). Drevnee goncharstvo: itogi i perspektivy izucheniya (Ancient pottery: results and prospects of study). Moscow: Institute of Archaeology RAS, 117–125 (in Russian).
Stepanova, N. F., Rakhimzhanova, S. Zh., Kiryushin, K. Yu. 2015. In: Tomilov, N. A. (ed.). Integratsiya arkheologicheskikh i etnograficheskikh issledovaniy (Integration of archaeological and ethnographic research). Barnaul, Omsk: “Nauka” Publ., 282–286 (in Russian).
Tsetlin, Yu. B. 2006. In: Vasilieva, I. N. (ed.). Voprosy arheologii Povolzhija (Issues of archaeology of the Volga river region). Issue 4. Samara: Scientific and Technical Center, 421–425 (in Russian).
Tsetlin, Yu. B. 2008. Neolit tsentra Russkoy ravniny: ornamentatsiya keramiki i metodika periodizatsii kultur (Neolithic of the center of the Russian Plain: ornamentation of ceramics and methods of periodization of cultures). Moscow: Institute of Archaeology RAS (in Russian).
Tsetlin, Yu. B. 2012. Drevnyaya keramika. Teoriya i metody istoriko-kulturnogo podkhoda (Ancient ceramics. Theory and methods of the historical-cultural approach). Moscow: Institute of Archaeology RAS (in Russian).
Chalaya, L. A. 1972. In: Akishev, K. A. (ed.). Poiski i raskopki v Kazakhstane (Searches and excavations in Kazakhstan). Alma-Ata: “Nauka” Publ., 163–181 (in Russian).
Yurakova, A. Yu. 2023. In: Onggaruly, A., Mamirov, T. B. (eds.). Margulanovskiye chteniya–2023 (Margulan readings–2023). In 2 vol. Vol. 2. Almaty: Margulan Institute of Archaeology, 131–137 (in Russian).
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2024 Сауле Жангельдыевна Рахимжанова, Виктор Карлович Мерц (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
