Ортағасырлық Сығанақ қаласында 2022 жылы жүргізілген археологиялық ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2023.1.280.287Кілт сөздер:
Сығанақ, ортағасырлық қалалар, қасиетті орындар, кесенеАңдатпа
Сығанақ қаласы Қыпшақ хандығының, Ақ Орданың, Абулхайыр хандығының, Қазақ хандығының негізгі орталықтарының бірі болды. Осы себепті қала маңында жоғарыда аты аталған хандықтардың билеушілері, әйгілі тұлғалары жерленіп, олардың басына зәулім кесенелер тұрғызылып, қала қасиетті және рухани орталықтардың біріне айналды. Кесене дегеніміз – қабір, бейіт, зират, мола үстіне тұрғызылған архитектуралық ескерткіш. Кесенелер қаза тапқан марқұмның арғы өмірлік үйі болып есептелді. Кесене құрылыстарын негізге ала отырып кесенеде жерленген адамдардың әлеуметтік деңгейін немесе қандай тап өкілінен шыққандығын анықтауға болады. Анықталған жерлеу орындар мен табылған заттай деректер, байырғы тұрғындардың статусын, әлеуметтік даму деңгейін, дүниетанымын, тұрмыс-тіршілігін, салт-дәстүрлерін, діни наным-сенімдерін, жерлеу ғұрыптарын және қоғамдық қатынастарын анықтауға мүмкіндік береді. Осы себепті біз бұл мақаламызда, Ортағасырлық Сығанақ қаласында 2022 жылы жүргізілген археологиялық қазба жұмысы барысында ашылған № 6 және № 7 кесенелерді зерттеп, талдап, ғылыми айналымға енгізуді мақсат еттік. Сонымен қатар, мақалада кесенелердің пайда болу және даму тарихын анықтауды жөн санадық.
Әдебиеттер тізімі
Baipakov, K. M. 2012. Islamskaia arheologicheskaia arhitektura i arheologiia Kazakhstana (Islamic archaeological architecture and archaeology of Kazakhstan). Almaty: Archaeological expertise (in Russian).
Baipakov, K. M., Taimagambetov, Z. K. 2009. Kazakhstan arheologiyasy (Archaeology of Kazakhstan). Almaty: “Kazak university” Publ. (in Kazakh).
Weinberg, B. I., Levina, L. M. 1993. Chirikrabatskaia kultura (Chirikrabat culture). Moscow: Institute of Anthropology and ethnography (in Russian).
Rubruk, W. 1911. Puteshestvie v vostochnye strany (Journey to the eastern countries). St. Petersburg: “A. S. Suvorin” Publ. (in Russian).
Glaudinov, B. 2012. Kazakstan Arhitekturasy (Architecture of Kazakhstan). Almaty: “Oner” Publ. (in Kazakh).
Eleuov, M., Taleev, D., Esen, S., Kurmaniyazov, I. S., Moldakhmet, A. 2021. In: Onggaruly, A., Baitanayev, B. A., Mamirov, T. B. (eds.). Margulan oqylary – 2021 (Margulan Readings – 2021). In 3 vol. Vol. 2. Almaty: Margulan Institute of Archaeology, 120–124 (in Kazakh).
Eleuov, M., Taleev, D., Esen, S., Moldakhmet, A., Sapatayev, S., Ersariev, A., Nurman, B., Qiasbek, M. 2021. “Ortagasyrlik Kishqala (Barshynkent): Altyn Orda dauirindegi kalalık madeniet kontekstinde” takyrybındagy jobanyn esebi (“Middle Ages Qyshqala (Barshyngent): in the context of the urban culture of the Golden Horde Period” project report). Almaty: al Farabi Kazakh National University (in Kazakh).
Kurmankulov, J. (ed.). (2011). Kazakstan Respublikasynyn tarıhi madenı eskertkıshterinin jınagy. Kyzylorda oblysy (The official list of historical and cultural monuments of the Republic of Kazakhstan. Kyzylorda region). Almaty: “Aruna” Publ. (in Kazakh).
Petrov, P. N., Smagulov, T. N. 2018. In: Stratum plus, 6, 167–184 (in Russian).
Pugachenkova, G. A. 1983. Srednyaya Aziya. Spravochnik-putevoditel (Central Asia. Reference Guide). Moscow: “Iskusstvo” Publ. (in Russian).
Smagulov, E. A. 2018. In: Nosov, E. V. (ed.). Drevniye nekropoli – pogrebalno-pominalnaya obryadnost, pogrebalnaya arhitektura i planirovka nekropolei (Ancient necropolises – funeral and memorial rituals, funerary architecture and necropolis planning). St. Petersburg: Institute for the History of Material Culture RAS, 241–250 (in Russian).
Smagulov, E. A. 2011. In: Beisenov, A. Z. (ed.). Kazakhstan arheologiyasynyn maseleleri (Issued of Kazakhstan archaeology). Almaty: Margulan Institute of Archaeology; “Begazy-Tasmola”, 119–150 (in Russian).
Tolstov, S. P. 1962. Po drevnim deltam Oksa i Yaksarta (Through the ancient deltas of the Oxus and Jaxartes). Moscow: “Vostochnaya Literatura” Publ. (in Russian).
Utubaev, Z. R., Otar, A., Yersariev, A., Suindikova, M. K. 2022. In: KazQU Khabarshysy. Tarih Seriyasy (Bulletin KazNU. Journal of History), 2 (104), 31–46 (in Kazakh).
Arik, M. O. 1967. In: Anadolu, 11, 57–100 (in Turkish).
Aslanapa, O. 1972. Türk Sanatı: Başlangıçindan Büyük Selçukluların sonuna kadar. İstanbul: Milli Eǧitim Bakanlıǧı Kültür Yayınları (in Turkish).
Cezar, M. 1977. Anadolu Öncesi Türklerde Şehir ve Mimarlık. Istanbul: Türkiye İş Bankasi Kültür Yayinlari (in Turkish).
Çoruhlu, Y. 2000. Türk İslam Sanatının ABC’si. Istanbul: Kabalci Yayinlari (in Turkish).
Koshenova, G. 2016. In: Bilig Dergisi, 77, 183–202 (in Turkish).
Kuban, D. 2009. Batıya Göçen Sanatsal Evreleri. Istanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları (in Turkish).
Ogel, B. 1984. Islamiyetten Önce Türk Kültürü Tarihi Orta Asya Kaynak ve Buluntularına Göre. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi (in Turkish).
Onkal, H. 2009. In: Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 7 (14), 125–139 (in Turkish).
Ragheb, Y. 1996. In: Islam Dünyasında Mezarlıklar ve Defin Gelenekleri I. Ankara, 17–23 (in Turkish).
Risch, F. 1934. Wilhelm von Rubruk – Reise zu den Mongolen 1253–1255. Leipzig: Deichertsche Verlagsbuchhandlung D. Werner Scholl (in German).
Tahaoğlu, T. O. 1988. İstanbul’da Osmanlı Türbelerinin Tipolojisi. Doctoral Thesis, Istanbul (in Turkish).
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2023 Сагынбай Серикбаевич Мургабаев, Мэлс Маратович Бахтыбаев, Копжасар Мустафаевич Жетибаев, Музаффер Гурсой, Багдаулет Сапарбаевич Сиздиков, Ляззат Жумагыловна Малдыбекова, Маралбек Касымбекович Амантуров, Куаныш Суйндикович Арынов (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
