Құрайлы-асар қорымындағы 2024 жылғы археологиялық зерттеулер
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2025.261.274Кілт сөздер:
Шығыс Арал маңы, Жетіасар мәдениеті, Құрайлы-асар қалашығы, қорым, жер асты жерлеу орындарыАңдатпа
Мақалада Шығыс Арал маңындағы Жетіасар мәдениетінің жерлеу орындары қарастырылады. 2024 жылы Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институтының Арал археологиялық экспедициясы Қызылорда облысы Қармақшы ауданында орналасқан Құрайлы-асар қорымында зерттеу жүргізді. Зерттеу барысында № 5, 6 және 7 обаларға ерекше назар аударылды. № 7 обада адам қаңқасы тіркелмеді, ал № 5 және 6 обалардың құрылымы мен жерлеу рәсімі бірдей. Обалар шеңбер тәріздес ормен қоршалған, ордың шығысында немесе солтүстігінде кіреберісі бар. Обалардың ортасында жерлеу шұңқыры орналасқан. № 5 обада адам қаңқасы шашыраңқы күйде ашылды, ал № 6 обадағы адам қаңқасы дорсальды бетімен (арқасымен, тігінен) жатқызылған және басы солтүстікке бағытталған. № 5 обаның жерлеу шұңқырынан құрбандыққа шалынған қойдың сүйектері (бас сүйегі және басқа сүйектері) тіркелді, тиісінше бұл құрбандық шалу рәсімін көрсетеді. Сырдария алқабында қойдың төлдеу уақытын (ақпан-сәуір айлары) ескере отырып, обалардың жерлеу рәсімі көктемнің соңы деп болжауға болады. Жерлеу материалын талдау және бұрын зерттелген обалармен салыстыру негізінде обалар б.д. II–IV ғасырларымен мерзімделді.
Әдебиеттер тізімі
Галиева З.С. Реконструкция антропогенных ландшафтов и динамики их освоения в бассейне древнего протока Сырдарьи – Эскидарьялыка // Археология Казахстана (Қазақстан археологиясы). 2024. № 1 (23). С. 233–255.
Зайцева О.В., Ражев Д.И. Возможности реконструкции особенностей первоначального размещения тела в погребениях по обряду ингумации // Вестник Томского государственного университета. История и археология. 2007. № 302. С. 84–89.
Левина Л.М. Этнокультурная история Восточного Приаралья I тысячелетие до н.э. – I тысячелетие н.э. М.: Восточная литература, 1996. 438 с.
Онгарулы А., Тажекеев А.А., Султанжанов Ж.К., Дарменов Р.Т., Жанузак Р.Ж., Шагирбаев М.С. Предварительные итоги исследования некрополя Курайлы-асар // Поволжская археология. 2024. № 3 (49). С. 152–168.
Цалкин В.И. Изменчивость метаподии у овец // Бюллетень Московского общества испытателей природы. Отдел биология. 1961. Т. 66. Вып. 5. С. 115–132.
Behrensmeyer A. Taphonomic and ecologic information from bone weathering // Paleobiology. 1978. Vol. 4, Iss. 2. Рр. 150–162.
Driesch A. A Guide to the Measurement of Animals Bones from Archaeological Sites. Peabody Museum Bulletin 1. Harvard University, 1976. 137 s.
Silver I.A. The Ageing of Domestic Animals // Science in Archaelogy. Basic books Inc. Publishers. New York, 1969. Рр. 250–268.
Zeder M.A., Lapham H.A. Assessing the reliability of criteria used to identify postcranial bones in sheep, Ovis, and goats, Capra // JAS. 2010. Vol. 37. Iss. 11. Рр. 2887–2905.
Zeder M.A., Pilaar S.E. Assessing the reliability of criteria used to identify mandibles and mandibular teeth in sheep, Ovis, and Goats, Capra // JAS. 2010. Vol. 37. Iss. 2. Рр. 225–242.
