Қараешкі шатқалындағы ерте темір дәуірі обасын археологиялық зерттеу
(2024 жылғы далалық археологиялық зерттеулердің алдын ала нәтижелері)
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2025.158.172Кілт сөздер:
археология, Кеген, Қараешкі, қорым, оба, жерлеу орны, музей, артефакт, қыш, ыдысАңдатпа
Мақалада Қазақстан Республикасы Мемлекеттік орталық музейі археологиялық экспедициясының 2024 жылы жүргізген далалық зерттеулерінің алдын ала нәтижелері берілген. Негізгі нысан Көмірші ауылынан шығысқа қарай 7 км жерде (Алматы обл.) Кетмен тауының солтүстік бөлігінде орналасқан Қараешкі III қорымындағы № 3 оба болды. Зерттеу барысында обаның жер үсті құрылысының ерекшеліктері талданып, өңірдегі ежелгі тұрғындардың ғұрыптық-жерлеу дәстүріне қатысты жаңа мәліметтер алуға мүмкіндік туды. Сондай-ақ, б.д.д. IV–III ғғ. мерзімделетін қыш тостаған фрагменттері табылды. Көмірші шатқалы тұрғындарының одонтологиялық ерекшіліктері негізінде жерленгендердің жынысы, физикалық түрі және биологиялық жасы анықталды, бұл ежелгі қоғамның құрылымы мен жерлеу рәсімдерін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Әдебиеттер тізімі
Акишев К.А. Зимовки-поселения и жилища древних усуней // Известия АН КазССР. Сер. обществ. наук. 1969. № 1. С. 29–47.
Акишев К.А., Кушаев Г.А. Древняя культура саков и усуней долины реки Или. Алма-Ата: АН КазССР, 1963. 310 c.
Антонов и др. 2022: Антонов М.А., Горячев А.А., Хисматуллин Р.К. Тополандшафтные исследования курганов раннего железного века западной части Жетысу Алатау // Археология Казахстана (Қазақстан археологиясы). 2022. № 3 (17). С. 126–150.
Гасс А. О периферии больших сакских курганов Юго-Восточного Семиречья // Культуры степной Евразии и их взаимодействие с древними цивилизациями / Ред.: В.А. Алекшин и др. Кн. 2. СПб.: ИИМК РАН; Периферия, 2012. С. 468–475.
Горячев А.А. Об устройстве поселений раннего железного века Жетысу // Поволжская археология. 2019. № 3 (29). С. 80–99.
Грязнов М.П. Аржан. Царский курган раннескифского времени. Л.: Наука, 1980. 62 с.
Культура ранних кочевников Казахстана 2009: Культура ранних кочевников Казахстана: археологические коллекции. Научный каталог. Алматы: ЦГМ РК; тип. Ди-Пи-Эс, 2009. 434 с.
Культура саков и усуней 2011: Культура саков и усуней Казахстана в археологических коллекциях Центрального государственного музея Республики Казахстан. Научный каталог. Алматы: ЦГМ РК; Өнер, 2011. 325 с.
Онгарулы и др. 2020: Онгарулы А., Пён Ёнхван, Нам Санвон, Каирмагамбетов А., Ким Ёнхён, Нускабай А., Кызырханов М. Катартобе. Некрополь сакской элиты Жетысу. Нур-Султан; Тэджон, 2020. 464 с.
Подушкин и др. 2023: Подушкин А.Н., Торежанова Н.Ж., Мякишева О.А. Археологические исследования экспедиции Центрального государственного музея Республики Казахстан в урочище Актерек 2022 года // Маргулановские чтения–2023 (Марғұлан оқулары). Т. 1. С. 216–227.
Ташбаева К.И. К семантике входов и дромосов в срубных конструкциях ранних кочевников Внутреннего Тянь-Шаня // Древние некрополи – погребально-поминальная обрядность, погребальная архитектура и планировка некрополей. Труды ИИМК РАН / Отв. ред. Е.Н. Носов. Т. 47. СПб.: ИИМК РАН; Гос. Эрмитаж, 2018. С. 71–78.
Торежанова и др. 2024: Торежанова Н.Ж., Мякишева О.А., Ильясов Н., Балмағамбет С.С-М., Шерғазынұлы М., Малик Н. Археологические исследования курганов эпохи раннего железнего века ущелья Комирши // Маргулановские чтения–2024 (Марғұлан оқулары). Т. І. С. 259–273.
Хёндок и др. 2021: Хёндок О., Квон Мунхи, Стоякин М.А. Геофизические исследования на могильнике Катартобе в Казахстане // Вестник НГУ. Сер.: История, филология. 2021. Т. 20, № 3: Археология и этнография. С. 36–45.
Чотбаев А., Онгар А. Некрополь Катартобе – памятник кочевой элиты Восточного Жетысу // Всадники Великой степи: традиции и новации / Отв. ред. А. Онгар. Астана: ФИА, 2014. С. 63–87.
