Досжан ишан мешітіндегі 2024 ж. археологиялық қазба жұмыстарының материалдары
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2025.108.125Кілт сөздер:
Ақтөбе облысы, Досжан ишан, мешіт, қорым-мешітАңдатпа
Мақалада Досжан ишан культтік-тұрғын үй кешені аумағында орналасқан мешітте жүргізілген археологиялық қазба нәтижелері ұсынылған. Зерттеу ескерткіштің сәулет ерекшеліктерін зерттеуге және оның құрылыс кезеңдерін анықтауға бағытталды. 2024 ж. далалық маусымда – мешіттің барлық ішкі бөлмелері зерттелді, кіреберіс және жарық түсу орындарының орналасқан жері анықталды, аркалар мен күмбездердің пішіні мен құрылымдық ерекшеліктері белгіленді, әртүрлі өрнектер мен қасиетті жазбалар мәтіндері түріндегі сәулеттік декор элементтері табылды, қазба жұмыстары аяқталды. Қазба нәтижелері мешіттің бастапқы келбетін нақтылауға және оның кейінгі қайта құрылыстарының сипатын анықтауға мүмкіндік берді. Алынған деректер ескерткіште одан әрі ғылыми-реставрация жұмыстарын жүргізу, сонымен қатар Арал-Каспий аймағының діни архитектурасының қалыптасуы мен дамуы ерекшеліктерін зерттеу үшін маңызды.
Әдебиеттер тізімі
Ажигали С.Е., Турганбаева Л.Р. Культово-жилищный комплекс Кайнар второй половины XVIII – начала ХХ в. на Северном Устюрте как историко-культурный и архитектурный памятник // Археология, этнография и антропология Евразии. 2021. Т. 49. № 4. С. 109–119.
Бекназаров и др. 2015: Бекназаров Р.А., Ажигали С.Е., Избасарова Г.Б., Рахбаев К.К. Выдающиеся памятники народного зодчества Актюбинской области. Актобе, 2015. 160 с.
Воронина В.Л. Архитектура Средней Азии XVIII–XIX вв. // Всеобщая история архитектуры / Под общ. ред. Д.Е. Аркина, Н.И. Брунова, М.Я. Гинзбурга (глав. ред.) и др. Т. 8. М.: Акад. архит. СССР, 1969. С. 332–491.
Мамедов и др. 2022: Мамедов А.М., Баиров Н.М., Уразмагамбетов Н.Н. Археологические исследования медресе «Некрополя-мечети Досжан хазрет» в 2021 г. // Археологические исследования в Казахстане–2021 / Отв. ред. А. Қасенәлі. Астана: Национальный музей Республики Казахстан, 2022. С. 89–93.
Мамедов и др. 2023: Мамедов А.М., Баиров Н.М., Уразмагамбетов Н.Н., Кемешев Е.Е. Результаты исследования «некрополя-мечети Досжан Хазрет» в 2022 году // Маргулановские чтения–2023 (Марғұлан оқулары). Т. 2. С. 24–32.
Мамедов и др. 2024: Мамедов А.М., Баиров Н.М., Уразмагамбетов Н.Н., Орынбасаров Е.Е., Амелин В.А. Предварительные результаты исследования «некрополя-мечети Досжан Хазрет» в 2023 году // Маргулановские чтения–2024 (Марғұлан оқулары). Т. 2. С. 159–177.
Маньковская Л.Ю. Формообразование и типология зодчества Средней Азии (ІХ – начало ХХ в.). Ташкент: Baktria press, 2014. 496 с.
НА ИА КН МНВО РК. Д. 3378: Бисембаев А.А., Бекназаров Р.А., Мамиров Т.Б., Мамиров К.Б., Ахатов Г.А., Гурулев М.В., Казанбаев Ж.А., Рахбаев К. 2019. Научный отчет об обследовании мечети и места погребения Досжана Кашакулы Хазрета в Темирском районе Актюбинской области (окрестности районного центра Шубаркудук).
Пугаченкова Г.А. Зодчество Центральной Азии XV века. Ведущие тенденции и черты. Ташкент: изд-во Литературы и искусства, 1976. 114 с.
Сакральная география Казахстана: Реестр объектов природы, археологии, этнографии и культовой архитектуры / Отв. ред. Б.А. Байтанаев. Вып. 1. Алматы: ИА, 2017. 904 с.
