Қазақ даласындағы отырықшы өмір салты: мәдениет және шаруашылық эволюциясы
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2024.2.139.151Кілт сөздер:
Бурабай, қазақтар, Тәжіғұл, отырықшылық, қыстау, құрылыс конструкциялары, қонысАңдатпа
Қазақстан халықтарының дәстүрлі мәдениетінің негізгі аспектілерінің бірі – қоныстық тұрғын үй кешендері – қыстаулар болып табылады. Тас, топырақ, ағаш, қамыс сияқты түрлі табиғи материалдардан салынған қазақтың қыстаулары әр өңірде кездеседі. Солтүстік өңір қазақтарының отырықшылық тұрмыс салтын тереңірек зерттеу үшін Ақмола облысының Бурабай ауданында археологиялық жұмыстар жүргізілді. Аймақтағы қыстаулардан өте көп материалдар табылды. Зерттеу нысаны ретінде таңдап алынған Тәжіғұл алқабы өзінің ерекше ландшафтымен және археологиялық нысандардың көп шоғырлануымен ерекшеленеді. Алқаптан жеті қазақ қыстауының құрылысы табылып, оның екеуін жұмыс тобы зерттеді. Зерттеу нәтижелері қазақ руларының қиын тұрмыс жағдайларына қалай бейімделгенін, соған қарамастан дәстүрлі өмір салтын сақтағанын көрсетеді. Алынған материалдар солтүстік өңірлердегі қазақ халқының шаруашылық-мәдени дамуы туралы түсінікті кеңейтеді, сонымен қатар осы бірегей өңірді одан әрі зерттеудің маңыздылығын алға тартады.
Әдебиеттер тізімі
Abuev, K. K. 2013. Abylay khan: sovremenniki i nasledniki (Abylai Khan: contemporaries and heirs). Kokshetau: «Ereket» Publ. (in Russian).
Azhigali, S. E., Turganbayeva, L. R. 2021. In Archaeology, ethnography and anthropology of Eurasia 4, 109–119 (in Russian).
Akishev, K. A. 2013. Drevniye i srednevekovyye gosudarstva na territorii Kazakhstana (etyudy issledovaniya) (Ancient and medieval states on the territory of Kazakhstan (studies of research)). Almaty: Margulan Institute of Archaeology (in Russian).
Baipakov, K. M. 2014. In: Baitanayev, B. A., Baipakov, K. M. (eds.). Voskhozhdeniye k vershinam arkheologii (Climbing to the heights of archaeology). Almaty: Margulan Institute of Archaeology, 343–383 (in Russian).
Beisenov, A. Z. 2020. In: Tishkin, A. A. (ed.). Sokhraneniye i izucheniye kulturnogo naslediya Altayskogo kraya (Preservation and study of the cultural heritage of the Altai Territory). Issue 26. Barnaul: Altai State University, 229–240 (in Russian).
Beisenov, A. Z. 2021. In: Tishkin, A. A. (ed.). Sokhraneniye i izucheniye kulturnogo naslediya Altayskogo kraya (Preservation and study of the cultural heritage of the Altai Territory). Issue 27. Barnaul: Altai State University, 7–16 (in Russian).
Beisenov, A. Z., Akhiyarov, I. K., Jumanazarov, N. S. 2020. In: Demin, M. A. et al. (eds.). Polevyye issledovaniya v Verkhnem Priob’ye, Priirtysh’ye i na Altaye (arkheologiya, etnografiya, ustnaya istoriya i muzeyevedeniye) (Field studies in the Upper Ob, Irtysh and Altai (archaeology, ethnography, oral history and museology). Issue 15. Barnaul: Altai State Pedagogical University, 6–25 (in Russian).
Ganieva, A., Sakenov, S., Khassenova, B., Rakhmankulov, Y. 2023. In: Onggaruly, A., Mamirov, T. B. (eds.). Margulanovskiye chteniya–2023 (Margulan readings–2023). In 2 vol. Vol. 2. Almaty: Margulan Institute of Archaeology, 7–14 (in Kazakh).
Ganieva, A. S., Khassenova, B. M. 2021. In: Vserossiyskaya nauchno-prakticheskaya konferentsiya “Muzey i nauka” (All-Russian scientific and practical conference “Museum and Science). Kemerovo: Kemerovo State University, 44–48 (in Russian).
Dukombayev, A. T. 2020. In: Sakralnyy landshaft Saryarki (The sacred landscape of Saryarka). Nur-Sultan; Rome: Gumilyov Eurasian National University, 136–158 (in Russian).
Zholdasbayev, S. 2017. Osedlye poseleniya kazakhov v XV–XVIII vv. (Settled settlements of Kazakhs in the 15th– 18th centuries). Astana: Brunch of the Margulan Institute of Archaeology in Astana (in Russian).
Zaibert, V. F., Tatarintseva, N. S., Zaitov, V. I. 1979. In: Rybakov, B. A. (ed.). Arkheologicheskiye otkrytiya 1978 goda (Archaeological discoveries of 1978). Moscow: “Nauka” Publ., 534 (in Russian).
Slovtsov, I. 1897. Putevyye zametki, vedennyye vo vremya poyezdki v Kokchetavskiy uyezd, Akmolinskoy oblasti, v 1878 godu (Travel notes taken during a trip to Kokchetavsky uyezd, Akmola region, in 1878). Omsk: Tipografiya Shtaba Omskogo voennogo okruga (in Russian).
Kamalova, G. M. (ed.). 2009. Svod pamyatnikov istorii i kultury Respubliki Kazakhstan. Akmolinskaya oblast (The official list of historical and cultural monuments of the Republic of Kazakhstan. Akmola region). Almaty: “Aruna” Publ. (in Russian).
Sviridov, A. N., Yarygin, S. A., Dukombayev, A. T. 2014. In: Khabdulina, M. K. (ed.). Dialog kultur Yevrazii v arkheologii Kazakhstana (Dialogue of Eurasian cultures in the archaeology of Kazakhstan). Astana: “Saryarka” Publ., 568– 575 (in Russian).
Tleugabulov, D. 2022. In: Kassenali, A. (ed.). Kazakstandagi archeologiyalyk zertteuler–2021 (Archaeological research in Kazakhstan–2021). Astana: National Museum of RK, 25–29 (in Russian).
Turganbayeva, L. R. 2020. In: Vestnik Omskogo universiteta. Ser. Istoricheskiye nauki (Bulletin of Omsk University. The series “Historical Sciences”). Vol. 7, 3 (27), 104–111 (in Russian).
Shagirbayev, M. S., Ganieva, A. S., Sakenov, S. K. 2022. In: Kazakstan arheologiyasy (Kazakhstan Archeology), 1, 146–163 (in Kazakh).
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2024 Айнагуль Сабитовна Ганиева, Сергазы Кайырбекович Сакенов (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
