Жетісу облысы Қаратал ауданының аумағындағы Жаман-Сарыбұлақ петроглифтік кешені
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2024.1.346.358Кілт сөздер:
Қызылжар таулары, Жаман-Сарыбұлақ өзені, петроглифтер, қола дәуірі, ерте темір ғасыры, орта ғасыр, Жаңа заманАңдатпа
Мақалада Қызылжар тау жүйесінің Сарыбұлақ жотасының оңтүстік беткейлерінің шығыс бөлігінде орналасқан Жаман-Сарыбұлақ петроглифтік кешенінің жаңа материалдары ұсынылған. Жартастағы суреттер аттас өзеннің оң жағалауындағы жотаның жоғарғы бөлігінде оңтүстік экспозициялы жартас плиталарына салынған. 32 жартас бетінен барлығы 80-ге жуық сурет тіркелді. Петроглифтердің негізгі тобы (50%-дан астамы) қола дәуірімен мерзімделеді, олардың арасында антропоморфты, зооморфты бейнелер мен таңбалық символдар («көзілдірік тәрізді» және «тор») белгіленген. Ерте темір дәуіріндегі ежелгі петроглифтердің арасында ешкі, арқар, түйе, жылқы секілді жануарлардың, жыртқыш аңдардың бейнелері басым, садақшы адамның және түйеге мінген адамдардың сұлбалары да бар. Ортағасырлардағы петроглифтерде ежелгі түркі көркемдік дәстүрлеріне тән салт атты адам мен ту көтерген, жылқы мінген адамның бейнелері айрықша көзге түседі. Көлемі бойынша жартастағы суреттердің шағын жинағы Сарыбұлақ тауларының жартастағы өнер ескерткіштерінің болжамды кешенінің бір бөлігі ретінде қызығушылық тудырады.
Әдебиеттер тізімі
Baipakov, K. M., Maryashev, A. N. 2009. Petroglify Ak-Kainara (Petroglyphs of Ak-Kainar). Almaty: “Credo” Publ. (in Russian).
Baipakov, K. M., Maryashev, A. N., Goryachev, A. A., Potapov, S. A. 2005. Naskalnye izobrazheniya v gorah Eshkiolmes (Rock Images in the Eshkiolmes mountains). Almaty: “OST 21st century” Publ. (in Russian).
Bernshtam, A. N. 1952. In Sovetskaya ehtnografiya (Soviet ethnography) 2, 50–68 (in Russian).
Goryachev et al. 2023a: Goryachev, A. A., Galimzhanov, S. E., Egorova, T. A., Gumirova, O. N. 2023. In Margulanovskie chteniya–2023 (Margulan readings–2023). In 2 vol. Vol. 2, 7–20 (in Russian).
Goryachev, A. A., Egorova, T. A., Egorova, K. A. 2020. In: Goryachev, A. A. (ed.). Hantauskiy tranzitnyi koridor v epohu paleometalla. Istoriya i arheologiya Semirechiya (Khantau transit corridor in the paleometallic epoch. History and archaeology of the Semirechye). Issue 7. Almaty: Margulan Institute of Archaeology, 158–178 (in Russian).
Goryachev et al. 2023: Goryachev, A. A., Kazizov, E. S., Egorova, T. A., Gumirova, O. N. 2023. Petroglify gor Arkharly (Petroglyphs of the Arkharly Mountains). Materialy i issledovaniya po archeologii Kazahstana. Vol. XV. Almaty: Margulan Institute of Archaeology (in Russian).
Dorzh, D., Novgorodova, E. A. 1975. Petroglify` Mongolii (Petroglyphs of Mongolia). Ulan-Bator: Academy of Sciences of the MPR (in Russian).
Devlet, E. G. 1992. In: Samashev, Z. S. (ed.). Margulanovskie chteniya (1990) (Margulan readings–1992). Part 1. Moscow: Margulan Institute of archaeology, 207–209 (in Russian).
Egorova, T. A., Egorova, K. A. 2014. In: Bissembaev, A. A. (ed.). Kadyrbaevskie chteniya–2014 (Kadyrbayev readings–2014). Astana: “Mega print” Publ., 234–242.
Kadyrbayev, M. K., Maryashev, A. N. 2007. Naskalnye izobrazhenia hrebta Karatau (Rock art of the Karatau Ridge). 2nd edition. Almaty: Margulan Institute of Archaeology (in Russian).
Maximova, A. G., Ermolaeva, A. S., Maryashev, A. N. 1985. Naskalnye izobrazheniya urochishcha Tamgaly (Rock images of the Tamgaly tract). Alma– Ata: “Oner” Publ. (in Russian).
Martynov, A. I., Maryashev, A. N., Abetekov, A. K. 1992. Naskalnye izobrazheniya Saimaly-Tasha (Rock Images of Saimaly-Tash). Almaty: Abay University (in Russian).
Maryashev, A. N., Goryachev, A. A. 2002. Naskalnye izobrazheniya Semirechiya (Rock images of Semirechye). 2nd edition. Almaty: “21th Century Foundation” Publ. (in Russian)
Maryashev, A. N., Goryachev, A. A., Egorova, T. A., Saraev, V. V. 2020. In: Goryachev, A. A. (ed.). Hantauskiy tranzitnyi koridor v epohu paleometalla. Istoriya i arheologiya Semirechiya (Khantau transit corridor in the paleometallic epoch. History and archaeology of the Semirechye). Issue 7. Almaty: Margulan Institute of Archaeology, 179– 193 (in Russian).
Maryashev, A. N., Zheleznyakov, B. A. 2013. Drevnosti Kulzhabasy (Antiquities of Kulzhabasy). Almaty: Margulan Institute of Archaeology (in Russian).
Maryashev, A. N., Potapov, S. A. 1992. In: Samashev, Z. S. (ed.). Margulanovskie chteniya (1990) (Margulan readings–1990). Moscow: Margulan Institute of Archaeology, 212–222 (in Russian).
Novgorodova, E. A. 1984. Mir petroglifov Mongolii (The world of petroglyphs in Mongolia). Moscow: “Nauka” Publ. (in Russian).
Novozhenov, V. A. 2020. In: Goryachev, A. A. (ed.). Hantauskiy tranzitnyi koridor v epohu paleometalla. Istoriya i arheologiya Semirechiya (Khantau transit corridor in the paleometallic epoch. History and archaeology of the Semirechye). Issue 7. Almaty: Margulan Institute of Archaeology, 199–221 (in Russian).
Okladnikov, A. P., Zaporozhskaya, V. D. 1959. Lenskie pisanitsy. Naskalnye risunki u derevni Shishkino (Lena Pisanits. Rock paintings near the village of Shishkino). Moscow; Leningrad: USSR Academy of Sciences (in Russian).
Rogozhinskiy, A. E. 2011. Petroglify arheologicheskogo landshafta Tamgaly (Petroglyphs of Tamgaly archaeological landscape). Almaty: “Signet Print” Publ. (in Russian).
Savinov, D. G. 2011. In: Voprosy` archeologii Urala (Issues of the Ural Archaeology). Issue 26. Ekaterinburg; Surgut: “Magellan” Publ., 80–89 (in Russian).
Samashev, Z. 2006. Petroglify Kazahstana (Petroglyphs of Kazakhstan). Almaty: “Oner” (in Kazakh, Russian, English).
Samashev, Z. 2012. Naskalnye izobrazheniya Zhetisu. Bayanzhurek (Rock art of Zhetisu. Bayanzhurek). Astana: Brunch of the Margulan Institute of Archaeology in Astana (in Kazakh, Russian, English).
Samashev, Z. 2013. Drevnetyurkskaya grafika (Ancient Turkic graphics). Astana: “Prosper Print” Publ. (in Kazakh, Russian, English).
Hermann, L. 2016. In: Zhetysuskie drevnosti. Arheologicheskie pamyatniki Zhambylskogo rajona (Zhetisu antiquities. Archaeological sites of Zhambyl district). Almaty: “Tanbaly” Museum, 52–72 (in Russian).
Sher, Y. A. 1980. Petroglify Sredney i Tsentralnoy Azii (Petroglyphs of Middle and Central Asia). Moscow: “Nauka” Publ. (in Russian).
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2024 Александр Анатольевич Горячев, Татьяна Александровна Егорова (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-Коммерциялық емес 4.0 халықаралық лицензиясы.
