Archaeozoological research conducted in Kazakhstan in 2024: new data on ancient and medieval animal husbandry
DOI:
https://doi.org/10.52967/3007-6528.2025.294.312Keywords:
laboratory of zooarchaeology, archaeozoology, osteology, animal husbandryAbstract
This article presents the main directions of archaeozoological research carried out in 2024 at the Zooarchaeology Laboratory, along with new data on the quantity and taxonomic composition of osteological materials recovered from archaeological sites. The aim of the study is to analyze the results of archaeozoological research and to identify current directions in the development of domestic archaeozoology. The objectives of the research included determining the species composition of the archaeological sites from which the osteological materials were studied, establishing quantitative indicators and the taxonomic composition of animals for each site, as well as systematizing information on animal skeletons discovered in burial complexes. The scientific novelty of this research lies in the examination of approximately 30,000 animal bones from 43 archaeological sites. The chronological framework of the archaeozoological studies extends from the Stone Age to the 19th century. Additionally, a number of burial grounds yielded previously rare animal remains (such as camel skeletons), providing new insights into ancient and medieval animal husbandry practices in the territory of Kazakhstan. The results of the research contributed to the formation of a significant corpus of archaeozoological materials and made it possible to trace the dynamics of livestock development within the historical and cultural context of archaeological sites in Kazakhstan.
References
Акишев К.А. Зимовки-поселения и жилища древних усуней // Известия АН КазССР. Сер. обществ. наук. 1969. № 1. С. 29–47.
Акишев К.А. О возникновении оседлости и земледелия у древних усуней Семиречья // По следам древних культур Казахстана / Отв. ред. М.К. Кадырбаев. Алма-Ата: Наука, 1970. С. 69–78.
Акишев К.А. К проблеме происхождения номадизма в аридной зоне древнего Казахстана // Поиски и раскопки в Казахстане / Отв. ред. К.А. Акишев. Алма-Ата: Наука, 1972. С. 31–46.
Акымбек и др. 2024: Акымбек Е.Ш., Талеев Д.А., Шагирбаев М.С., Нургали Н.Б. Новые исследования памятника эпохи Кангюй в долине Терис (по материалам поселения Актобе в Южном Казахстане) // МАИАСП. 2024. № 17. С. 183–202.
Ақымбек Е.Ш., Шагирбаев М.С. 2018–2019 жылдары «Археологиялық технологиялар зертханасының» атқарған жұмыстарына шолу // Археология Казахстана (Қазақстан археологиясы). 2020. № 2 (8). 114– 121-бб.
Археологические памятники в зоне затопления Шульбинской ГЭС / Отв. ред. К.А. Акишев. Алма-Ата: Наука, 1987. 280 с.
Витт В.О. Лошади Пазырыкских курганов // СА. 1952. № 16. С. 163–206.
Гайдученко Л.Л. Остеологические материалы из раскопок городища Джанкент (2009–2012 гг.) // Комплексные исследования городища Джанкент (работы 2011–2014 гг.) / Сост.: И.А. Аржанцева, А.А. Тажекеев. Алматы: Арыс, 2014. С. 161–177.
Ермолаева и др. 2024: Ермолаева А.С., Ержанова А.Е., Шагирбаев М.С., Дубягина Е.В. Серектас-2 – зимовка скотоводов переходного периода от финальной бронзы к раннему железу (Жетысу) // Археология Казахстана (Қазақстан археологиясы). 2024. № 2 (24). С. 176–199.
Ермолаева А.С., Тепловодская Т.М. Керамика позднебронзового поселения Аир Тау из Восточного Казахстана // Маргулановские чтения–1992. Тезисы. Петропавловск: Петропавловский пед. ин-т им. К.Д. Ушинского, 1992. С. 73–76.
Карачаровский В. Результаты определения костных остатков животных // Труды Семиреченской археологической экспедиции (1936–1938 гг.). Таласская долина / Сост.: А.Н. Бернштам. Алма-Ата: АН КазССР, 1949. С. 198–202.
Клевезаль Г.А. Регистрирующие структуры млекопитающих в зоологических исследованиях. М.: Наука, 1988. 285 с.
Косинцев П.А., Самашев З. Берелские лошади. Морфологическое исследование / Материалы и исследования по археологии Казахстана. Т. V / Под общ. ред.: З. Самашев. Астана: Изд. гр. ФИА, 2014. 368 с.
Красников А.С. Экстерьер лошади. М.: Книжный дом «Либриком», 2019. 352 с.
Лукпанова и др. 2024: Лукпанова Я.А., Сеитов А.М., Антонов М.А., Шагирбаев М.С., Ержанова А.Е., Шода Ш., Жанузак Р.Ж. Сарматский военно-жреческий комплекс Урысай-2 из Западного Казахстана (результаты междисциплинарных исследований) // Археология Казахстана (Қазақстан археологиясы). 2024. № 4 (26). С. 277–311.
ҚР ҒЖБМ ҒК АИ ҒА. 2827-іс: Горячев А.А. Отчет о полевых исследованиях Тургеньского отряда по теме: «Археологический комплекс ущелья Тургень» в полевом сезоне 2007 года.
ҚР ҒЖБМ ҒК АИ ҒА. 2886-іс: Горячев А.А. Отчет о полевых исследованиях Тургеньского отряда по теме: «Археологический комплекс ущелья Тургень» в полевом сезоне 2008 года.
Маргулан и др. 1966: Маргулан А.Х., Акишев К.А., Кадырбаев М.К., Оразбаев К.А. Древняя культура Центрального Казахстана. Алма-Ата: Наука, 1966. 302 с.
Нуржанов А.А., Гимранов Д.О. Исследования костных остатков животных из археологического памятника средневековья городища Кастек // Маргулановские чтения–2019: М-лы Междунар. археол. науч.-практ. конф., посвящ. 95-летию со дня рождения выдающегося казахстанского археолога К.А. Акишева (Нур- Султан, 19-20 апреля 2019 г.) / Отв. ред. М.К. Хабдулина. Нур-Султан: ЕНУ имени Л.Н. Гумилева, 2019. С. 529–537.
Нуржанов А.А., Шагирбаев М.С. Археозоологические исследования костных остатков из средневекового городища Кастек (по материалам раскопок 2020 г.) // Материалы международной научно-методической конференции «ХІІI Оразбаевские чтения» по теме «Историко-культурное наследие древних и традиционных обществ Центральной Азии: новые открытия и междисциплинарныеисследования» (г. Алматы, 20–21 мая 2021 г.) / Отв. ред. Р.С. Жуматаев. Алматы: Қазақ университеті, 2021. С. 185–193.
Онгарулы и др. 2024а: Онгарулы А., Буранбаев Р.Н., Арынов К.С., Шагирбаев М.С. Итоги исследований на поселении Жайлаутобе в Таласской долине в 2023 г. // Turkic Studies Journal. 2024. Т. 6. № 3. С. 104–121.
Онгарулы и др. 2024б: Онгарулы А., Тажекеев А.А., Султанжанов Ж.К., Дарменов Р.Т., Жанузак Р.Ж., Шагирбаев М.С. Предварительные итоги исследования некрополя Курайлы-асар 1 // Поволжская археология. 2024. № 3 (49). С. 152–168.
Оутрам А.К., Каспаров А.К. Первые результаты изучения остатков млекопитающих поселения Кент // Историко-культурное наследие Сарыарки. Сб. науч. статей / Отв. ред. В.Г. Ломан. Караганда: Сарыаркинский археологический институт при КарГУ им. Е.А. Букетова, 2007. С. 107–122.
Талеев Д.Ә., Шагирбаев М.С. Бурнооктябрьск 1 (Жылқышытөбе) қаласының остеологиялық материалдары // Марғұлан оқулары–2020: «Ұлы Дала археологиялық және пәнаралық зерттеулер аясында» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары (Алматы қ., 17–18 қыркүйек 2020 ж.) / Бас. ред. Б.А. Байтанаев. 1-том. Алматы: АИ, 2020. 230–241-бб.
Таңғытова Д.Қ., Идришева Б.У. Ортағасырлық Қастек қаласының остеологиялық материалдарын археологиялық зерттеудің нәтижелері (2022 ж. барлау материалдары бойынша) // Ақынжанов оқулары–2024: студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық ғылыми конференция материалдары (Алматы қ., 24–26 сәуір 2024 ж.) / Жауапты ред. Р.С. Мусаева Алматы: АИ, 2024. 253–257-бб.
Утубаев Ж.Р., Шагирбаев М.С. Бәбіш мола қалашығынан табылған жануар сүйектерінің археозоологиялық талдаулары (2020 жылғы материалдар бойынша) // «Орталық Азияның ежелгі және дәстүрлі қоғамдарының тарихи-мәдени мұрасы: жаңа ашылымдар мен пәнаралық зерттеулер» атты «ХІIІ Оразбаев оқулары» халықаралық ғылыми-әдістемелік конференция материалдары / Жауапты ред. Р.С. Жуматаев (Алматы қ., 20–21 мамыр, 2021 жыл). Алматы: Қазақ университеті, 2021. 83–93-бб.
Утубаев Ж.Р., Шагирбаев М.С. Бәбіш мола кешенінің археозоологиялық материалдары (2023 жылғы қазба бойынша) // Марғұлан оқулары–2024. 1-т. 322–335-бб.
Черников С.С. Состав фауны и флоры на поселениях // Восточный Казахстан в эпоху бронзы / Материалы и исследования по археологии СССР. М.; Л.: АН СССР, 1960. С. 62–66.
Шагирбаев М.С. О становлении археозоологии в Казахстане (к 95-летию со дня рождения Л.А. Макаровой) // Археология Казахстана (Қазақстан археологиясы). 2021. № 4 (14). С. 148–169.
Шагирбаев М.С. Первые результаты археозоологического изучения костных остатков животных из поселенческих комплексов на Акбауыре // Алтай – түркі әлемінің алтын бесігі: зерттеулер жинағы. Өскемен: «Көкше-Полиграфия» АҚ, 2022. С. 158–184.
Шагирбаев және басқ. 2023: Шагирбаев М.С., Бахтыбаев М.М., Арынов Қ.С. Сығанақ қаласының археозоологиялық материалдары (2021 ж. қазба бойынша) // ҚазҰУ Хабаршысы. Тарих сериясы. 2023. № 3 (110). 211–226-бб.
Шагирбаев және басқ. 2024: Шагирбаев М.С., Агадилова Е.А., Таңғытова Д.Қ. 2022–2023 жылдары жүргізілген археозоологиялық зерттеулерге шолу // ХVI Оразбаев оқулары: халықаралық ғылыми- әдістемелік конференция материалдары (Алматы қ., 26–27 сәуір 2024 ж.) / Жауапты ред. Б.К. Қалшабаева. Алматы: Қазақ университеті, 2024. 198–206-бб.
Шагирбаев М.С., Ақымбек Е.Ш. Қаңлы дәуірі ескерткіштерінің археозоологиялық материалдарын талдау (2022 ж. Бурнооктябрьское және Бақатөбе материалдары бойынша) // Turkic Studies Journal. 2023. Т. 5. № 3. 41–71-бб.
Шагирбаев М.С., Байтлеу Д.А. Скотоводы Мугалжар: по материалам поселения эпохи бронзы Тарангул // Археология Казахстана (Қазақстан археологиясы). 2024. № 3 (25). С. 207–224.
Шагирбаев и др. 2024: Шагирбаев М.С., Буранбаев Р.Н., Шербаев Р.К. Лошади из раннетюркских погребений: по материалам памятника Самсы (Шу-Илейское междуречье) // Археология Казахстана (Қазақстан археологиясы). 2024. № 2 (24). С. 252–269.
Шагирбаев М.С., Сакенов С.К. Скотоводческое хозяйство населения эпохи бронзы Северного Казахстана (по материалам поселения Шагалалы ІІ) // Археология Казахстана (Қазақстан археологиясы). 2023. № 4 (22). С. 212–242.
Шагирбаев М.С., Утубаев Ж.Р. Жануар асықтарының археозоологиялық зерттелуі (Бәбіш мола қаласының материалдары бойынша) // Қазақстан археологиясы. 2019. № 4 (6). 79–116-бб.
Шағырбаев М.С. Археологиялық технологиялар зертханасында 2018–2021 жылдары жүргізілген палеозоологиялық зерттеулер // Ақынжанов оқулары–2022: студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық ғылыми конференция материалдары (Алматы қ,. 20–22 сәуір 2022 ж.) / Жауапты ред. Р.С. Мусаева. Алматы: АИ, 2022. 45–53-бб.
Benecke N. Iron Age economy of the Inner Asian steppe: a bioarchaeological perspective from the Talgar Region in the Ily River Valley (Southeastern Kazakhstan) // Eurasia Antiqua. 2003. Vol. 9. Pp. 63–84.
Brown D., Anthony D. Bit wear, horseback riding and the Botai site in Kazakhstan // Journal of Archaeological Science. 1998. Vol. 25 (4). Pp. 331–347.
Haruda A. Regional pastoral practice in central and southeastern Kazakhstan in the Final Bronze Age (1300–900 BCE) // Archaeological Research in Asia. 2018. Vol. 15. Pp. 146–156.
Schmaus T.M. Faunal remains and prehistoric society at Tasbas, Kazakhstan // История и археология Семиречья: Сборник статей и публикаций. Вып. 6. Алматы: ИА, 2019. С. 101–117.
Silver I.A. The Ageing of Domestic Animals // Science in Archaelogy. New York: Basic books Inc. Publishers, 1969. Pp. 250–268.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
